Slapen op commando

Hoe doen mensen dat eigenlijk, slapen op commando? Slapen omdat het moet, omdat je weet dat je de volgende ochtend vroeg op moet, omdat je iets belangrijks hebt, omdat je scherp moet zijn en veel focus nodig hebt. Juist daarom heb je je slaap nodig.

Ik heb dat nooit begrepen.

Want slapen gaat voor mij juist over loslaten. Over stoppen met sturen, je overgeven aan de nacht en erop vertrouwen dat je vanzelf ergens verdwijnt. Zodra ik denk: nu moet ik slapen, gebeurt eigenlijk precies het tegenovergestelde. Dan ben ik niet meer aan het loslaten, maar aan het controleren.

Ben ik al moe genoeg? Hoe laat is het? Als ik nu in slaap val, hoeveel uur heb ik dan nog? Hoe erg is het als het nog een uur duurt? Ga ik morgen wel genoeg focus hebben?

En ondertussen moet ik dus ontspannen. Dat is een vreemde opdracht.

Gewoon loslaten werkt óók niet

Je zou kunnen denken: dan moet je stoppen met controleren. Niet meer op de klok kijken, niet meer proberen je slaap te sturen, gewoon naar bed gaan wanneer je moe bent.

Dat heb ik ook geprobeerd. En eerlijk gezegd werkt dat uitstekend: ik slaap dan prima. Alleen niet op een tijdstip waardoor ik de volgende ochtend om zeven uur fris uit bed spring.

Als ik mijn lichaam helemaal zijn gang laat gaan, kom ik telkens ongeveer op hetzelfde punt uit: rond drie uur ’s nachts slapen. Dat lijkt simpelweg mijn natuurlijke stand.

En daar zit dus het probleem. Mijn slaap werkt het beste wanneer ik hem niet probeer te controleren, maar mijn natuurlijke slaapritme past niet bijzonder goed bij een wereld waarin nogal wat dingen ’s morgens vroeg beginnen.

Mijn slaapritme vervroegen

Mijn ritme verschuiven kan trouwens wel. Voor een tijdje tenminste, en zolang er niet te veel druk op ligt.

Maar “gewoon wat eerder naar bed gaan” is het bepaald niet. Als ik mijn ritme serieus naar voren wil krijgen, ben ik daar de hele dag mee bezig. Op tijd eten, op tijd inspannen, op tijd weer ontspannen, op de juiste momenten naar buiten en het licht in, mijn avond zorgvuldig afbouwen, mijn bed opmaken en proberen niet ergens halverwege de nacht ineens weer klaarwakker te worden omdat ik toch nog met iets bezig ben.

Eigenlijk wordt slapen dan een dagtaak.

En soms werkt het. Dan ben ik wekenlang gedisciplineerd bezig en schuift mijn ritme langzaam op. Eerst een uur, dan misschien nog wat verder. Als er niet te veel vanaf hangt en ik genoeg ruimte heb om ermee te spelen, kan mijn lichaam best een stukje mee.

Tot het misgaat.

Soms is daar maar één baaldag voor nodig. Eén dag waarop ik geen zin meer heb om alles rond mijn slaap te organiseren, waarop ik later eet, ’s avonds nog ergens induik of gewoon denk: vandaag laat ik het even los.

En dan schiet het elastiek terug, altijd naar diezelfde drie uur ’s nachts.

Dat vind ik misschien nog wel het opvallendste. Niet dat ik mijn slaapritme helemaal niet kan veranderen, want dat kan dus wel. Maar de verandering voelt nooit alsof mijn lichaam een nieuwe natuurlijke stand heeft gevonden. Het voelt alsof ik het ritme tijdelijk ergens anders vasthoud. Zolang ik blijf sturen, blijft het daar ongeveer. Zodra ik loslaat, gaat het terug.

De paradox van slaap

Misschien is dat wel de hele paradox: om te slapen moet ik loslaten, maar om op het gewenste tijdstip te slapen moet ik sturen.

En hoe belangrijker het is dat het lukt, hoe groter de druk wordt. Juist op avonden waarop ik denk: morgen heb ik mijn slaap écht nodig, wordt slapen bijna een prestatie. Terwijl slaap volgens mij ongeveer het slechtst denkbare terrein is om te gaan presteren.

Je kunt jezelf niet bewust bewusteloos maken. Je kunt alleen de omstandigheden creëren en hopen dat je lichaam de rest doet.

En zelfs die omstandigheden creëren kan behoorlijk veel werk zijn.

Het elastiek schiet terug

Lang heb ik gedacht dat ik mijn natuurlijke ritme uiteindelijk wel definitief zou kunnen veranderen als ik het maar serieus genoeg aanpakte. Dat ik gewoon genoeg discipline nodig had en dat drie uur ’s nachts ooit niet meer als mijn normale bedtijd zou voelen.

Maar inmiddels geloof ik daar niet meer zo in.

Ik kan het elastiek oprekken. Soms behoorlijk ver. Ik kan het een tijd op een andere plek vasthouden. Maar zodra ik ophoud met trekken, keert het terug. Dat is inmiddels zo vaak gebeurd dat ik er moeilijk nog een gebrek aan discipline in kan zien.

Misschien is dit gewoon waar mijn lichaam naartoe beweegt wanneer niemand eraan trekt.

Ik ben een nachtuil

Ik heb uiteindelijk geaccepteerd dat ik een nachtuil ben.

Niet omdat ik nooit meer iets aan mijn ritme wil veranderen. Soms is het handig of nodig om het tijdelijk wat naar voren te schuiven, en soms lukt dat ook best aardig. Maar ik ben gestopt met doen alsof drie uur ’s nachts alleen maar een slechte gewoonte is die ik nog niet voldoende heb afgeleerd.

Als ik alles loslaat, kom ik daar telkens weer uit. Dat zegt voor mij iets.

En uiteindelijk heeft het weinig zin om voortdurend te vechten tegen wie je bent.

Misschien is de betere vraag niet hoe ik mezelf eindelijk zover krijg dat ik op commando slaap, maar hoe ik mijn leven zoveel mogelijk kan inrichten rond het ritme dat mijn lichaam blijkbaar zelf kiest.

Want slapen lukt mij uiteindelijk het beste wanneer ik niet probeer te slapen, wanneer de dag klaar is, de controle stopt en ik mezelf gewoon aan de nacht kan overgeven.